به عبارت ديگر تا نفس اتصال به عقل فعال پيدا نكند هيچ صورت علمى بر نفس افاضه نمىگردد . پس افاضهء صور علمى بر نفس مشروط به اضافهء نفس به عقل فعال مىباشد كه فوق صور عقلى است . نفس بر اثر اتحاد با صور علمى كه يكى پس از ديگرى برايش حاصل مىشود فراتر از قبل مىشود و اشتداد وجودى مىيابد . بديهى است كه آثار ماده مانند حجم ، وزن ، بُعد و اعراض مقارن هرگز براى نفس وجود نداشته و ندارد . پس ماده بودن نفس به معناى ديگرى است كه بيان آن گذشت . لازم به ذكر است كه مقصود فلاسفه از عالم عقول و از جمله عقل فعال ، عالم فرشتگان و مجردات مىباشد . در عقل فعال ، صور علمى تمام حقايق عالَم ، موجود است و به سبب آن ، صور علمى بر نفس افاضه مىشود . نقض سوم بر اثبات ماده متن لا يقال : الحجة منقوضة بنفس المادّة . . . لها الّا فعليّة أنّها قوّة الأشياء . ترجمه اشكال نشود كه استدلال مذكور ( در باب اثبات هيولا ) نقض مىشود به نفس ماده ؛ زيرا ماده فى نفسه جوهرى است كه موجود بالفعل است در عين حال كه قوهء قبول اشياء نيز هست . ( بر اساس استدلال مذكور كه اجتماع قوّه و فعل را در اتصال جوهرى جايز نمىداند ) لازم مىآيد كه ماده نيز به نوبهء خود مركب باشد از يك صورت كه ملاك فعليت آن گردد و يك ماده كه ملاك قوّه بودن آن باشد . و همين مطلب را درباره مادهء ماده نيز مىگوييم . و مطلب ادامه مىيابد تا آن كه تسلسل رخ مىنمايد . ( و چون تسلسل محال و باطل است ) از اين جا روشن مىگردد كه اشتمال برقوّه و فعل مستلزم تركُّب در جسم نيست ( يعنى جسم بسيط به ملاك بساطت خود مىتواند جامع قوه و فعل باشد ) . اين نقض ، وارد نيست ؛ زيرادر پاسخ گفته مىشود - چنان كه شيخ الرئيس « 1 » نيز همين پاسخ را داده -

--> ( 1 ) . الهيات شفاء ، مقاله دوم ، فصل دوم